„Rx” (wymawiane „eriks”) to skrót wywodzący się z łacińskiego recipe – „weź”, od którego zaczynano dawne recepty. W branży farmaceutycznej używa się go potocznie na określenie leku wydawanego na receptę. Warto jednak wiedzieć, że w polskim prawie pojęcie „Rx” formalnie nie istnieje – to kalka z rynków anglosaskich.
Rx to żargon, nie kategoria prawna
Polskie ustawodawstwo nie posługuje się skrótem „Rx”. Zamiast tego Prawo farmaceutyczne (art. 23a) dzieli produkty lecznicze na kategorie dostępności, nadawane przy dopuszczeniu leku do obrotu. „Lek Rx” odpowiada więc w praktyce wszystkim kategoriom receptowym (Rp, Rpz, Rpw, Lz), w odróżnieniu od OTC. Receptę wystawia przy tym nie tylko lekarz – także, w określonych przypadkach, farmaceuta.
Po łacinie recipe skraca się w polskich receptach do „Rp.” – nie „Rx”. Skąd więc to „x”? Z aptecznego symbolu ℞ – litery „R” z przekreśloną nóżką. Ten ukośny przekreślnik odczytywano w piśmie i druku jak „x” i tak z ℞ powstało zapisywane „Rx”. To konwencja anglosaska; polskim odpowiednikiem są „Rp.” i kategorie dostępności.
Kategorie dostępności w polskim prawie
| Kategoria | Co oznacza |
|---|---|
| OTC | Wydawane bez recepty (ang. over the counter). Jedyna kategoria, którą wolno reklamować do pacjenta. |
| Rp | Wydawane na receptę – podstawowa kategoria leków receptowych. |
| Rpz | Wydawane na receptę, do zastrzeżonego stosowania – węższe, bardziej specjalistyczne zastosowanie. |
| Rpw | Wydawane na receptę, zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe – na specjalną receptę. |
| Lz | Stosowane wyłącznie w lecznictwie zamkniętym (szpitalach i innych podmiotach leczniczych). |
Kategorie bywają dodatkowo zawężane (np. ograniczeniem wiekowym czy do określonych wskazań), ale to ten podział rozstrzyga, czy lek trafia do pacjenta swobodnie, czy tylko przez receptę. Samą receptę wystawia przy tym nie tylko lekarz – w określonych sytuacjach może ją wystawić również farmaceuta (zob. recepta farmaceutyczna).
Dlaczego to ważne w komunikacji?
Z kategorii dostępności wynika najważniejsza zasada marketingowa: leków wydawanych na receptę (Rp, Rpz, Rpw, Lz) nie wolno reklamować do publicznej wiadomości. Komunikację o nich można kierować wyłącznie do osób uprawnionych – lekarzy i farmaceutów (zob. reklama do farmaceuty). Do pacjenta wolno reklamować tylko OTC. Jak promować lek na receptę zgodnie z prawem, opisujemy szerzej na stronie reklama leku Rx.
Pracując z lekiem na receptę, najpierw sprawdzamy jego kategorię dostępności – bo to ona wyznacza granice komunikacji. Docieramy z fachowym przekazem do farmaceutów (a w odpowiednich przypadkach do lekarzy) w granicach ChPL, nigdy do pacjenta.